Συνοπτικά
- Μέτρο (ή diametral pitch), αριθμός δοντιών, γωνία πίεσης, γωνία και φορά ελίκωσης, μετατόπιση κατατομής και πλάτος οδόντωσης ορίζουν την οδόντωση· οι διάμετροι μόνες τους δεν αρκούν.
- Δηλώστε ρητά κλάση ακριβείας, υλικό, θερμική κατεργασία, σκληρότητα επιφάνειας και βάθος σκλήρυνσης, αλλιώς οι προσφορές δεν είναι συγκρίσιμες.
- Χωρίς σχέδιο, στείλτε το φθαρμένο γρανάζι και, αν γίνεται, το συνεργαζόμενο, μαζί με φωτογραφίες, μετρήσεις και τα στοιχεία της πινακίδας.
- Τα στοιχεία λειτουργίας (ισχύς, στροφές, συνθήκες φόρτισης, κρούσεις) χρειάζονται όποτε το γρανάζι πρέπει να σχεδιαστεί, να βελτιωθεί ή να ελεγχθεί σε αντοχή.
Γιατί τα στοιχεία οδόντωσης καθορίζουν την προσφορά
Ένα ειδικό γρανάζι δεν ορίζεται μόνο από την εξωτερική διάμετρο και τον αριθμό των δοντιών. Δύο γρανάζια που μοιάζουν ίδια μπορεί να έχουν διαφορετικό μέτρο, γωνία πίεσης ή μετατόπιση κατατομής και να μη συνεργάζονται σωστά με το υπάρχον αντίστοιχο γρανάζι. Ένα πλήρες αίτημα επιτρέπει στον κατασκευαστή να κοστολογήσει τη σωστή σειρά κατεργασιών — οδοντοκοπή, θερμική κατεργασία, λείανση οδόντωσης, έλεγχο — αντί για υποθέσεις, και συντομεύει τις τεχνικές διευκρινίσεις που προηγούνται κάθε προσφοράς.
Τα παρακάτω ισχύουν για μετωπικά, ελικοειδή, διπλής ελίκωσης, κωνικά, ατέρμονα–κορώνας και εσωτερικά γρανάζια. Σημειώστε καθαρά τι είναι δεσμευτικό (π.χ. η γεωμετρία του συνεργαζόμενου γραναζιού) και τι μπορεί να βελτιστοποιήσει ο κατασκευαστής.
Τα στοιχεία που ταυτοποιούν ένα γρανάζι
Γεωμετρία οδόντωσης
- Τύπος γραναζιού: μετωπικό (ίσια οδόντωση), ελικοειδές, διπλής ελίκωσης (ψαροκόκαλο), κωνικό ίσιο ή σπειροειδές, υποειδές (hypoid), ατέρμονας–κορώνα, εσωτερική οδόντωση (στεφάνη), κανόνας (κρεμαγιέρα), πολύσφηνο.
- Μέτρο m (mm) ή diametral pitch DP (1/ίντσα). Η μετατροπή είναι m = 25,4 / DP. Μηχανήματα αμερικανικής ή βρετανικής προέλευσης συχνά έχουν DP ή μη μετρική γωνία πίεσης· αναφέρετέ το αν το γνωρίζετε.
- Αριθμός δοντιών z του γραναζιού και, όπου είναι δυνατόν, του συνεργαζόμενου.
- Γωνία πίεσης α: 20° είναι η συνήθης τιμή· 14,5° σε παλαιότερο εξοπλισμό, 25° σε ορισμένες βαριές μεταδόσεις.
- Γωνία ελίκωσης β και φορά ελίκωσης (δεξιόστροφη ή αριστερόστροφη). Σε παράλληλους άξονες, δύο εξωτερικά ελικοειδή γρανάζια που συνεργάζονται έχουν αντίθετη φορά.
- Συντελεστής μετατόπισης κατατομής x (διόρθωση οδόντωσης). Αν δεν είναι γνωστός, δώστε τις μετρήσεις από τις οποίες υπολογίζεται: μέτρηση πάνω από k δόντια (Wk) ή πάνω από πείρους/σφαίρες, διάμετρο κεφαλής και απόσταση αξόνων.
- Πλάτος οδόντωσης b και, στα γρανάζια διπλής ελίκωσης, πλάτος του κεντρικού αυλακιού.
- Διάμετρος κεφαλής, διάμετρος ποδός, οπή, σφηνόδρομος ή πολύσφηνο στην οπή, διαστάσεις πλήμνης και κορμού, αξονικές επιφάνειες αναφοράς.
Ακρίβεια και συναρμογές
Ορίστε κλάση ακριβείας σύμφωνα με το πρότυπο που χρησιμοποιείτε: ISO 1328-1, DIN 3961/DIN 3962 ή AGMA 2015. Προσθέστε την ανοχή πάχους δοντιού ή το απαιτούμενο διάκενο (το DIN 3967 είναι συνηθισμένο στα μετρικά σχέδια), την ανοχή της οπής (π.χ. H7) και το πρότυπο σφήνας. Υπερβολική ακρίβεια αυξάνει το κόστος χωρίς όφελος· ανεπαρκής ακρίβεια δίνει θορυβώδες γρανάζι με μικρότερη διάρκεια ζωής. Αν έχετε αμφιβολία, περιγράψτε την εφαρμογή και τις στροφές και ζητήστε πρόταση.
Υλικό, θερμική κατεργασία και τελική επιφάνεια
- Υλικό με την ευρωπαϊκή ονομασία και τον αριθμό υλικού, π.χ. 18CrNiMo7-6 (1.6587) ή 42CrMo4 (1.7225).
- Θερμική κατεργασία: ενανθράκωση, εναζώτωση ή ενανθρακοαζώτωση, επαγωγική βαφή, βαφή–επαναφορά ή καμία.
- Σκληρότητα επιφάνειας και πυρήνα, π.χ. 58–62 HRC στις παρειές.
- Βάθος σκλήρυνσης: για ενανθρακωμένα γρανάζια το βάθος CHD (συνήθως στα 550 HV, ISO 18203)· για επαγωγική βαφή η μορφή της σκληρυμένης ζώνης (μόνο παρειά ή παρειά και πόδας, δόντι–δόντι ή ολική)· για εναζώτωση το βάθος εναζώτωσης.
- Τελική κατεργασία: οδοντοκοπή μόνο ή λείανση οδόντωσης μετά τη θερμική κατεργασία· τραχύτητα Ra παρειών αν απαιτείται.
Ο οδηγός μας για τα υλικά και τη θερμική κατεργασία γραναζιών εξηγεί πώς επιλέγονται και πώς δηλώνονται αυτές οι τιμές.
Πρόσθετα στοιχεία για κωνικά, ατέρμονες και εσωτερικές οδοντώσεις
- Κωνικά γρανάζια: γωνία αξόνων (συνήθως 90°), μορφή οδόντωσης (ίσια, σπειροειδής, Zerol, υποειδής), γωνία και φορά σπείρας, εκκεντρότητα hypoid, απόσταση τοποθέτησης και αν το πινιόν και η κορώνα παραδίδονται ως ταιριασμένο ζεύγος.
- Ατέρμονας–κορώνα: αριθμός αρχών, αξονικό μέτρο, γωνία και φορά ελίκωσης, απόσταση αξόνων, υλικό στεφάνης κορώνας (συχνά μπρούντζος) και σκληρότητα ατέρμονα.
- Εσωτερικές οδοντώσεις: αν η στεφάνη είναι ανεξάρτητο εξάρτημα ή ενσωματωμένη στο κέλυφος, οπές στερέωσης και στοιχεία του συνεργαζόμενου πινιόν ή των δορυφόρων.
Όταν δεν υπάρχει σχέδιο
Πολλά αιτήματα αφορούν γρανάζι που αστόχησε σε παλαιό μηχάνημα. Σε αυτή την περίπτωση:
- Στείλτε το δείγμα, καθαρό και προστατευμένο από διάβρωση. Αν γίνεται, στείλτε και το συνεργαζόμενο γρανάζι: η μέτρηση και των δύο επιτρέπει ασφαλή προσδιορισμό μέτρου, μετατόπισης κατατομής και απόστασης αξόνων.
- Μετρήστε ό,τι μπορείτε επί τόπου: αριθμό δοντιών· διάμετρο κεφαλής (απευθείας για άρτιο αριθμό δοντιών, με διόρθωση για περιττό)· πλάτος οδόντωσης· μέτρηση πάνω από περισσότερα δόντια με μικρόμετρο δίσκων· απόσταση αξόνων στο κέλυφος· φορά ελίκωσης.
- Φωτογραφίστε ολόκληρο το εξάρτημα, την οδόντωση από κοντά με χάρακα για κλίμακα, τη φθαρμένη περιοχή, την οπή και τον σφηνόδρομο, καθώς και την πινακίδα του μειωτήρα.
- Καταγράψτε τα στοιχεία της πινακίδας: κατασκευαστής, τύπος, σχέση μετάδοσης, ισχύς, στροφές, αριθμός σειράς.
- Επισημάνετε τη φθορά: το φθαρμένο δόντι είναι λεπτότερο από το αρχικό. Μετρήστε στη λιγότερο φορτισμένη περιοχή (συχνά στα άκρα του πλάτους) και σημειώστε ποια παρειά έφερε το φορτίο.
- Υλικό: μια μέτρηση σκληρότητας σε παρειά και πλήμνη βοηθά. Για κρίσιμα εξαρτήματα, μόνο η χημική ανάλυση σε εργαστήριο ταυτοποιεί αξιόπιστα τον χάλυβα.
Η μέθοδος ανακατασκευής σχεδίου από φθαρμένο εξάρτημα περιγράφεται στον οδηγό μας για την αντίστροφη μηχανική ανταλλακτικών και στη σελίδα της υπηρεσίας αντίστροφης μηχανικής.
Στοιχεία λειτουργίας
Χρειάζονται όποτε ο κατασκευαστής πρέπει να σχεδιάσει την οδόντωση, να αλλάξει υλικό ή θερμική κατεργασία ή να ελέγξει ότι ένα ανταλλακτικό επαρκεί. Ο υπολογισμός φέρουσας ικανότητας κατά ISO 6336, DIN 3990 ή AGMA 2001/2101 απαιτεί τουλάχιστον:
- μεταφερόμενη ισχύ (kW) ή ροπή (Nm) και στροφές (rpm)·
- συνθήκες λειτουργίας: ώρες ανά ημέρα, συχνότητα εκκινήσεων, αναστροφές, κρούσεις (σπαστήρες, μύλοι, έλαστρα)·
- λίπανση: τύπος και ιξώδες λαδιού, λίπανση με εμβάπτιση ή υπό πίεση, θερμοκρασία λειτουργίας·
- περιβάλλον: σκόνη, νερό, θερμοκρασία περιβάλλοντος·
- την εφαρμογή: κίνηση ταινιόδρομου, πινιόν μύλου, ανύψωση γερανογέφυρας, μειωτήρας extruder, αντλία.
Αν το γρανάζι έσπασε, περιγράψτε τη ζημιά· ο οδηγός μας για τις αιτίες αστοχίας βιομηχανικών γραναζιών βοηθά να αναγνωρίσετε τη μορφή αστοχίας.
Ποσότητα, έγγραφα και παράδοση
Δηλώστε την ποσότητα (μαζί με τα εφεδρικά), αν τα γρανάζια παραδίδονται ως ταιριασμένα ζεύγη, τα απαιτούμενα έγγραφα ελέγχου (πιστοποιητικό υλικού, έκθεση διαστάσεων, σκληρότητας, ελέγχου οδόντωσης, τύπος εγγράφου EN 10204), τη σήμανση και τη συσκευασία, τον τόπο παράδοσης και την επιθυμητή ημερομηνία. Μια ρεαλιστική ημερομηνία επιτρέπει τον προγραμματισμό της θερμικής κατεργασίας και της λείανσης, που συχνά καθορίζουν τον συνολικό χρόνο.
Λίστα ελέγχου αιτήματος προσφοράς
| Στοιχείο | Γιατί μετρά | Αν δεν είναι γνωστό, στείλτε |
|---|---|---|
| Τύπος γραναζιού | Ορίζει τη σειρά κατεργασιών | Φωτογραφίες γραναζιού και συνεργαζόμενου |
| Μέτρο / DP, αριθμός δοντιών | Βασικό μέγεθος οδόντωσης | Δείγμα, διάμετρο κεφαλής, απόσταση αξόνων |
| Γωνία πίεσης, γωνία και φορά ελίκωσης | Συνεργασία με το αντίστοιχο γρανάζι | Δείγμα ή συνεργαζόμενο γρανάζι |
| Μετατόπιση κατατομής | Πάχος δοντιού και απόσταση αξόνων | Μέτρηση πάνω από k δόντια (Wk) |
| Πλάτος, οπή, σφηνόδρομος | Συναρμογή στον άξονα | Σκαρίφημα με διαστάσεις |
| Κλάση ακριβείας, διάκενο | Θόρυβος, κατανομή φορτίου, κόστος | Εφαρμογή και στροφές |
| Υλικό | Αντοχή και θερμική κατεργασία | Μετρήσεις σκληρότητας, παλαιό πιστοποιητικό |
| Θερμική κατεργασία, σκληρότητα, βάθος | Φέρουσα ικανότητα και φθορά | Εφαρμογή και ιστορικό βλαβών |
| Τελική επιφάνεια / λείανση | Ποιότητα αποτυπώματος επαφής | Κλάση ακριβείας και στροφές |
| Ισχύς, στροφές, συνθήκες λειτουργίας | Έλεγχος ή σχεδιασμός | Πινακίδες κινητήρα και μειωτήρα |
| Ποσότητα, έγγραφα | Τιμή και πρόγραμμα ελέγχου | — |
| Τόπος και ημερομηνία παράδοσης | Προγραμματισμός και μεταφορά | — |
Συνηθισμένα λάθη
- Μόνο εξωτερική διάμετρος και αριθμός δοντιών. Μέτρο και μετατόπιση κατατομής δεν διαχωρίζονται χωρίς επιπλέον στοιχεία.
- Σύγχυση μέτρου και diametral pitch, ή υπόθεση 20° ενώ το αρχικό γρανάζι έχει 14,5°.
- Παράλειψη της φοράς ελίκωσης ή της φοράς σπείρας ενός κωνικού πινιόν.
- Αντικατάσταση μόνο του ενός γραναζιού ενός φθαρμένου ζεύγους. Ένα νέο γρανάζι που δουλεύει με φθαρμένο αντίστοιχο συχνά φθείρεται γρήγορα· εξετάστε την αντικατάσταση του ζεύγους.
- Σκληρότητα χωρίς βάθος σκλήρυνσης (ή το αντίστροφο)· σε ενανθρακωμένο γρανάζι χρειάζονται και τα δύο.
- Μέτρηση φθαρμένου δοντιού σαν να ήταν καινούργιο, με λάθος πάχος δοντιού και διάκενο.
- Παράλειψη οπής, σφηνόδρομου και αξονικής θέσης, που είναι εξίσου σημαντικά για τη συναρμολόγηση με την οδόντωση.
- Καμία κλάση ακριβείας, ή κλάση πολύ αυστηρότερη από όσο απαιτεί η εφαρμογή.
Πώς βοηθά η TSIRIKOS
Η TSIRIKOS κατασκευάζει βιομηχανικά γρανάζια βάσει σχεδίου ή δείγματος: μετωπικά, ελικοειδή, διπλής ελίκωσης, κωνικά μαζί με κωνικά σπειροειδή, ζεύγη ατέρμονα–κορώνας και εσωτερικές οδοντώσεις, καθώς και αξονογρανάζια και πολύσφηνα εξαρτήματα. Η οδοντοκοπή, οι θερμικές κατεργασίες, η λείανση οδόντωσης και ο έλεγχος γίνονται στις εγκαταστάσεις μας στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη. Αν έχετε σχέδιο, δείτε την κατασκευή από σχέδιο· αν έχετε μόνο το φθαρμένο εξάρτημα, ξεκινάμε από το δείγμα.
Στείλτε τα στοιχεία, τα σχέδια ή τις φωτογραφίες σας μέσω της σελίδας αίτημα προσφοράς. Αν κάτι λείπει, θα σας πούμε τι χρειάζεται.
Τεχνικές ερωτήσεις
Μπορεί η TSIRIKOS να δώσει προσφορά για γρανάζι χωρίς σχέδιο;
Ναι. Η TSIRIKOS κατασκευάζει βάσει σχεδίου ή δείγματος. Χωρίς σχέδιο, το δείγμα μετριέται, ανακατασκευάζεται η γεωμετρία της οδόντωσης και σας υποβάλλεται σχέδιο για έγκριση πριν από την κατασκευή. Αν στείλετε και το συνεργαζόμενο γρανάζι, η ανακατασκευή γίνεται πολύ πιο αξιόπιστη.
Σε ποια μορφή να στείλω τα σχέδια;
Το ελάχιστο είναι ένα διαστασιολογημένο σχέδιο σε PDF. Αν διαθέτετε αρχεία CAD, προσθέστε DWG, DXF ή STEP. Ένας πίνακας στοιχείων οδόντωσης στο σχέδιο (μέτρο, αριθμός δοντιών, γωνία πίεσης, γωνία ελίκωσης, μετατόπιση κατατομής, κλάση ακριβείας, μέτρηση πάνω από k δόντια ή πάνω από πείρους) απαντά στις περισσότερες τεχνικές ερωτήσεις.
Δεν γνωρίζω τη μετατόπιση κατατομής. Είναι πρόβλημα;
Όχι, λίγοι χρήστες τη γνωρίζουν. Δώστε τη διάμετρο κεφαλής, την απόσταση αξόνων του ζεύγους και μια μέτρηση πάνω από k δόντια (ή πάνω από πείρους/σφαίρες)· από αυτές υπολογίζεται η μετατόπιση. Σε δείγμα προσδιορίζεται κατά τη μέτρηση.
Με ποια πρότυπα σχεδιάζονται και ελέγχονται τα γρανάζια;
Τα μετωπικά, ελικοειδή και εσωτερικά γρανάζια σχεδιάζονται και κατασκευάζονται μεταξύ άλλων κατά ISO 6336, ISO 1328, DIN 3990 και πρότυπα AGMA· τα κωνικά επίσης κατά DIN 3971 και DIN 3991, τα ζεύγη ατέρμονα–κορώνας κατά DIN 3975 και DIN 3996. Αναφέρετε το πρότυπο και την κλάση στο σχέδιό σας.
Μπορείτε να εκδώσετε έγγραφα ελέγχου κατά EN 10204;
Ναι. Το τμήμα ποιοτικού ελέγχου εκδίδει έγγραφα ελέγχου κατά EN 10204 (τύποι 2.1, 2.2, 3.1 και 3.2· ο τύπος 3.2 απαιτεί ανεξάρτητο επιθεωρητή που ορίζει ο αγοραστής ή ο κανονισμός). Δηλώστε τον απαιτούμενο τύπο εγγράφου στο αίτημά σας.
Παραδίδετε γρανάζια και εκτός Ελλάδας;
Η TSIRIKOS παράγει και για πελάτες στο εξωτερικό, κυρίως στη Βόρεια Αφρική και τη Μεσόγειο. Όλη η κατασκευή γίνεται στην Ελλάδα· η μεταφορά, η συσκευασία και οι όροι παράδοσης (Incoterms) συμφωνούνται για κάθε παραγγελία.